Emeli aň mekdebe barýar. Çagalary kim okadar — mugallymmy ýa-da algoritmmi?
Hytaýyň wise-prezidenti Han Çžen açylyş dabarada çykyş etdi, 70 ýurtdan 850 gatnaşyjy, Hytaý dört teklibi öňe sürdi, Şweýsariýanyň prezidentiniň wideo ýüzlenmesi we ÝUNESKO-nyň ýolbaşçysynyň çykyşy.
Bu barada — Hançžou şäherinde geçirilen Bütindünýä Sanly bilim maslahatyndan CCTV+ tarapyndan taýýarlan reportažda aýdylýar.
Duşenbe güni Gündogar Hytaýyň Çžeszýan welaýatynyň Hançžou şäherinde 2026-njy ýylyň Bütindünýä Sanly bilim maslahaty açyldy.
“Emeli aň + Bilim: özgeriş, ösüş we dolandyryş” diýen şygar bilen geçirilýän üç günlük maslahat açyk we inklýuziw halkara gepleşik meýdançasyny döretmäge, şeýle hem bilim ulgamynda emeli aňy dolandyrmak boýunça umumy ylalaşygy we kadalary kemala getirmäge gönükdirilendir.
Çäre dört tapgyrdan ybarat: açylyş dabarasy, umumy mejlisler, ugurdaş sessiýalar we ýapylyş dabarasy.
Duşenbe güni açylyş dabarasynda çykyş eden Hytaýyň wise-prezidenti Han Çžen Başlyk Si Szinpiniň emeli aňyň bilime ýetirýän çuň täsirine uly ähmiýet berip, bilim ulgamynyň ähli basgançaklarynda we jemgyýetiň ähli gatlaklarynda emeli aň boýunça bilimi ösdürmegiň zerurdygyny nygtaýandygyny aýtdy. Bu bolsa ýokary hünärli işgärleri yzygiderli taýýarlamaga mümkinçilik berýär.
Han Çženiň aýtmagyna görä, Hytaý bilim ulgamynyň sanly özgeriş strategiýasyny döwlet derejesinde işjeň durmuşa geçirýär, bilimde özgertmeleri amala aşyrmak üçin sanly tehnologiýalaryň ulanylyşyny çaltlandyrýar we ähli hyzmatdaşlar bilen bilelikde has adalatly, inklýuziw we durnukly global sanly bilim ekoulgamyny döretmegiň üstünde işleýär.
Han Çžen emeli aň ýaly sanly tehnologiýalaryň bilim bilen utgaşmagynyň diňe bir dünýä bilimi üçin uly mümkinçilik däl, eýsem ähli ýurtlaryň öňünde duran umumy mesele hem bolup durýandygyny aýtdy. Şeýle-de Hytaýyň ähli taraplar bilen bilelikde sanly bilimi ösdürmegiň ýörelgelerini we dolandyryş çemeleşmelerini öwrenmäge, düzgünleri we standartlary kämilleşdirmäge, sanly bilimde özgertmeleri we innowasiýalary ösdürmäge taýýardygyny belledi.
Soňra ol bu ugurda dört teklibi öňe sürdi:
Birinjiden, ähli taraplar adama gönükdirilen çemeleşmä eýermeli, zehinleri terbiýelemekdäki ilkinji wezipesine wepaly bolmaly hem-de meseleleri çözmegi başarýan, üznüksiz öwrenmäge ukyply, emeli aňy özleşdirýän we geljekki ösüşe ýolbaşçylyk edip bilýän ýaşlary kemala getirmeli.
Ikinjiden, inklýuziwlik we deňlik ýörelgelerine eýerilip, hemmeler üçin deň mümkinçilikler üpjün edilmeli we sanly tehnologiýalar bilen bilimiň utgaşmagyndan döreýän peýdalar has köp adama ýetirilmelidir.
Üçünjiden, emeli aňyň howpsuz we tertipli görnüşde adamzat bähbidi üçin ösdürilmegi üpjün edilmeli, şeýlelikde bu tehnologiýalaryň okuwçylaryň hemmetaraplaýyn ösüşine hakykatdan-da hyzmat etmegi gazanylmalydyr.
Dördünjiden, açyklygy we bilelikdäki innowasiýalary goldamak, siwilizasiýalaryň arasynda özara öwrenişmegi ösdürmek, halkara alyş-çalyşlary we hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak hem-de sanly bilimiň sagdyn ösüşini bilelikde ilerletmek zerurdyr.
Şweýsariýa Konfederasiýasynyň prezidenti, şeýle hem Federal ykdysadyýet, bilim we ylmy-barlag ministrliginiň ýolbaşçysy Gi Parmelen açylyş dabarasynda wideo ýüzlenme bilen çykyş etdi.
ÝUNESKO-nyň Baş direktory Haled El-Enani hem dabarada çykyş etdi.
Açylyş dabarasyna Hytaýyň we daşary ýurtlaryň döwlet edaralarynyň, halkara guramalarynyň, bilim edaralarynyň, kompaniýalaryň wekillerinden, şeýle hem alymlardan we bilermenlerden 850-den gowrak adam gatnaşdy.
Açylyş dabarasynyň öňüsyrasynda Han bilim ulgamynyň sanlylaşdyrylmagyndaky gazanylan üstünliklere bagyşlanan sergä baryp gördi.
Emeli aň düzme ýazmagy we mesele çözmegi iň ökde okuwçydan hem çalt ýerine ýetirýän wagtynda, mekdep üýtgeýär. Diňe diwarlary ýa-da partalary däl. “Okamak” diýen sözüň manysy hem üýtgeýär. Hytaýyň wise-prezidenti işgärler barada aýdýar. ÝUNESKO — düzgünler barada. Şweýsariýa — hyzmatdaşlyk barada. Emma esasy sorag henizem howada galýar: mugallymyndan hem akylly boljak nesle näme öwretmeli?
Hytaýyň dört teklibi bu diňe diplomatiýa däl. Bu — partalaryň başynda algoritmleriň oturan synpyna seretmäge edilen synanyşyk. Jogap tiz wagtda tapylar. Ýa-da tapylmaz. Ine, iň gorkunç jogap hem şol bolar.
