Salam eziz ildeşler!
Ýene-de bir özüniň önümçilik we eksport mümkinçiliklerini, tejribesini paýlaşjak indiki telekeçimiz,
Batyr Ruslanbekowiç Kulbaýew.
Batyr Ruslanbekowiç, “Türkmen çyragy” hususy kärhanasynyň ýolbaşçysy bolup durýar.
Häzir Batyr bilen söhbetdeşligimize başlaýarys.
Sagboluň!
Batyr, kärhanaňyzda öndürilýän önümler barada söhbetdeşligimiziň başynda aýdyp beräýseňiz.
Bolýa, biziň kärhanamyzda şu wagt 100-den gowrak adam zähmet çekýär.
Öndürýän önümlerimiz polipropilenden halta, polipropilenden haltalyk mata, polipropilenden multiflament ýüplikleri öndürýäris.
Öndürýän önümlerimiziň aglaba bölegini eksport edýäris häzirki günde.
Önümlerimizi hem şu ýerde görşüňiz ýaly dürli reňkde, dürli ölçeglerde öndirýäris.
Çig mal, ýerli çig maldan, polipropilenden öndirýäris.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawotdan, Gyýanlydaky polimer zawotlaryndan alyp işleýäris.
Sag boluň, Batyr! Kärhanaňyz näçe wagtdan bäri ýurdumyzda iş alyp barýar we bu önümçilige başlamagyňyza näme sebäp boldy?
Nämeden başladyňyz şolar barada aýdyp beräýseňiz.
Şu kärhanamyz 2020-nji ýyldan bäri zähmet çekýär.
Asyl maksadymyz ýerli çig mallary ulanyp dünýä standartynda, hilinde önüm berip,
ýurdumyza daşary ýurt puluny getirmegi maksat edindik.
Tüweleme! Şu önümçilige başlamak baradaky pikir ilki öz kelläňize geldimi
ýa-da kimdir biriniň maslahaty bilen başladyňyzmy önümçilige?
Ýok özümiz işgärlerimiz bilen bilelikde öz toparymyz bilen bileleşip, şu pikire geldik.
Önümleriňizi haýsy ýurtlara eksport edýärsiňiz we bazarlarda müşderileriňizi nähili ýagdaýda tapýaňyz?
Biz häzirki wagtda şu geçen gysga wagtyň içinde Russiýa döwletine, Türkiýe döwletine, Rumynýa, Gazagystan, Özbegistan, Azerbaýjan,
Owganystan, Gruziýa ýaly ýurtlara eksport edýäs. Bularyň aglaba bölegini mahabatlar bilen, internet torundaky reklamalarymyz bilen,
gatnaşýan halkara ýa-da ýerli sergilerimiz bilen tanadýarys.
Düşnükli. Siz şu önümleriňizi kime eksport edýärsiňiz? Ýagny bu haltalarda we gaplarda oba-hojalyk önümlerini we
beýleki önümleri gaplamak üçin niýetlenen. Onda siziň önümçiligiňiz
telekeçilik işine ýardam berýän telekeçilik bolýar dogry dälmi?
Indi, şu barada aýtsak, halta ýa-da ýüplik önümçiligini aýry-aýry ugurlarda agrosenagatynda, oba-hojalykda, tehniki maksatly,
ýa-da azyk önümlerini gaplamakda, tekstil önümlerini, dokma önümlerinde aýry-aýry ugurlarda telekeçiler alyp
özleriniň işlerini, meselem, gaplamak üçin alýarlar. Öz harydyny gaplap, satuwa çykarýar.
Dokamak üçin alýalar, özüniň harydyny dokap önümini ýene özüniň ýerli ýa-da daşary ýurt bazarlaryna eksport edýärler.
Sagboluň! Ýaňy siz aýtdyňyzda, şol dünýä bazaryna çykmak üçin mahabat etdik diýdiňizdä önümleriňizi.
Mahabat tejribäňizi, öz öndürýän önümiňizi mahabat etmekde nämeler etdiňiz, şol tejribäňizi paýlaşaýsaňyz biz bilen?
Indi bu babatda birinjidenä Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň çykyş edýän sergilerine gatnaşýarys.
Özümiziň hem mahabat boýunça daşary ýurt saýtlaryna, daşary ýurt internet torlaryna özümiziň reklamalarymyzy,
habarlaşma serişdelerimizi goýup, olar bilen ýörite söwda bölümine seredýänler bilen aýry-aýry işleşýärler.
Her ýurduň, her bir telekeçiniň aýratyn bir müşderi bilen işleşýän hünärmenlerimiz bar.
Hawwa, düşnükli. Gaty gowy, Batyr. Ýene şeýleräk sorag beresimiz gelýär. Ýurdumyzda-da dünýäde-de siziň bu önümçiligiňiz ýaly,
başga-da önüm öndürýän kärhanalar kän. Näme üçin siziň önümleriňizi saýlady eksport edýän ýurtlaryňyz?
Siziň önümiňizi beýleki önümlerden näme tapawutlandyrýar?
Bu babatda, biziň ýerli çig malymyz, ýaňky polipropilenimiz arassalygy bilen tapawutlanýar.
Arassa polipropileniň özüni ulanýarys. Bazarda galmak üçin edilmeli birinji zat amatly, hili gowy önümi berip bilmek.
Hem-ä hili gowy hemem bahasy amatly bolmalyda.
Hawwa hem hili gowy bolmaly hem bahasy amatly bolmaly. Diýşiň ýaly dünýä bazarynda önüm öndürijiler köp.
Bu babatda ýaňky Hindistan, Hytaý ýaly, Türkiýe ýaly ýurtlar önümde öňde baryjy ýurtlar hasaplanýar.
Ýöne biziň tapawutlylygymyz
bir-ä çig malymyzyň arassalygy, hünärmenleriň tejribesi bilen bilelikde özümiziň ulanýan enjamlarymyz hem döwrebap.
Awstriýanyň, Hindistan, Türkiýe döwletiniň enjamlaryny ulanyp, hili gowy, standarty gowy önüm öndirýäris.
Amatlylygyna gelenimizde bolsa, ýerli çig malymyz, birem bolsa biziň energiýamyz beýlekilerden tapawutlylykda arzan bolýa.
Sag boluň. Şu taýda şeýleräk sorag beresimiz gelýär. Eksport diýenimizde esasan hem önümiň hili hem hünärmenler diýdiňiz.
Şol tejribeli hünärmenler diýeniňizde, öz tejribeli hünärmenleriňizi nirede kämilleşdirýärsiňiz? Biziň öz ýurdumyzda okadypmy
ýa-da daşary ýurtlarda okadyp kämilleşdirýärsiňizmi?
Ýa-da daşary ýurtdan ussat hünärmenleri getirip işleşýärsiňizmi? Şolar dogrusynda aýdyp beräýseňiz?
2020-nji ýylda önümçilige başlan wagtlarymyzda daşary ýurtdan enjamlary gurnaýjylar
gelip özleri ýörite gowy maslahatlary geçirdiler.
Awstriýanyň, Hindistanyň raýatlary, Türkiýeden getiren enjamlarymyza Türkiýeden gelip
bärde özümiziň hünärmenlerimizi kämilleşdirdiler,
okatdylar başga-ça aýdanymyzda. Galyberse-de, galan täze döwrebap maglumatlary bilmek üçin
biz daşary ýurtlara gidip şol babatda tejribe edinýäris.
Özüňiz gidip şo taýda....
hawa özümiz hünärmenlerimiz bilen bilelikde gidip tejribe edinýäris.
Siz önümçiligiňizi gysga wagtyň aralygynda eksport edip dünýä bazaryna çykarmagy başardyňyz.
Ondan soň gysga möhletde şular ýaly işleri edeniňizde halkara hil
we howsuzlyk standartlaryna laýyk gelýän şahadatnamalary alansyňyz.
Şolar barada, haýsy şahadatnamalary aldyňyz we bäsdeşlik artykmaçlygyny berdimi şolar size dünýä bazarynda?
Elbetde Ýewropa döwletlerine satmak üçin hökmany suratda ISO sertifikadyň bolmaly.
Türkiýe döwletine satanymyzda önümiň A1, SD1 sertifikatlary bolmaly. Bu sertifikatlar alyndy.
Galybersed-de GDA döwletlerine satmak üçin SD1 sertifikady alynýar.
Dogry belläp geçýäňiz, sagboluň, şu taýda ýene şeýleräk sorag bersek. Önümçiligiňiziň, kärhanaňyzyň önümçiliginiň kuwwaty,
hepdelik, aýlyk ýa-da ýyllyk önümçilik kuwwaty barada aýdyp beräýseňiz.
Bu barada aýadanymyzda, dürli ölçeglere görä ýa-da bellenen tabşyryklara meýilnamalaýyn diýip bölýäris.
Ýöne umumy enjamymyzyň müşderileriň isleglerine görä, önümçiligimiz aýda 250 tonna barabar polipropilen halta,
önümçiligi multiflament ýüpligem 100 tonnadan gowarak önümçiligini edýäris.
Sagboluň ýene şeýleräk sorag bilen ýüzlensek. Eksport etmek üçin nähili resminamalar gerek?
Elbetde siz ýaly täze ýaş telekeçiler,
ösüp barýan ösýän telekiçilerimiz bar, bu şolar üçin hem-de tomaşaçylarymyz üçin gyzykly.
Nähili ädimleri geçdiňiz, şolar barada aýdyp beräýseňiz?!
Bu barada ýaňky diýşiňiz ýaly, telekeçiniň ýa-da hususy kärhananyň hökmany suratda bolmaly özüniň ýuridik resminamalaryň ýanyňda,
zawodyň, önümçilik sehiniň howsuzlyk sertifikady, döwlet standartlaryny kabul edýän sertifikatlar bolmaly.
Ondan başga-da ýörite önüm öndürmek üçin reglamenti ýa-da tehniki şerti tassyklaýan
ýa-da döwlet standartyny tassyklaýan kepilnamalry bolmaly.
Söwda şertnamalryny baglaşylanda, aýdyşyňyz ýaly, haýsy satyn alyjy we satyjy talaplaryna, borçnamalara laýyk gelýän
haýsy düzgünleri ulanýarsyňyz? Şolar barada aýdyp berseňiz näme üçin şolary saýladyňyz?
Bilşiňiz ýaly, dünýäde birnäçe şertnama baglaşmanyň aýry-aýry görnüşleri bar.
FOB diýýäris ýa-da CIP ýagdaýynda, EXW ýagdaýlarynda Inkoterm 2010, Inkoterm 2020 görnüşlerinde taraplar şertnama baglaşýar.
Şol esasda käbir müşderilerimiz diýýär: “Men öz ýurdumda şu önümi aljak”, diýýär. Oňa şol ýagdaýda berýärsiň.
Haýsy döwletiň serhet ýakasyna çenli bolsa, DAP ýagdaýynda berýäris, ýa-da “Men özüme degişli territoriýamda,
özüme degişli ýurtda aljak bolýan” diýende CIP ýagdaýynda bolýar.
“Ýok, men özümiň transport ulgamlarym bar, özümiň işleşýän firmalarym bar.
“Men Türkmenistanyň gümrük ýagdaýynda aljak” diýse, onda-da EXW görnüşde kärhananyň özünde berip bilýäris.
Şu taýda belläp geçsek, dogrudanam ýükleriňizi meselem önümleriňizi haýsy ýollar arkaly, gara ýollar arkaly awtoulaglarda,
ýa-da deňiz-derýa ýollarynda ýa bolmasa howa gämilerinde nämeler arkaly ugradýarsyňyz, daşary ýurtlara?
Köplenç GDA ýurtlaryna demir ýoly arkaly ugradýars.
Bilşiňiz ýaly, demir ýolda ýüki köp daşap bolýar.
Köp daşap bilýäris ýöne bu köp wagt talap etmezmi bizden?! Baryp ýetýänçä barmaly ýerine?
Bularyň indi meýilnamasy bar. Meýilnamada garşy tarapdaky müşderi diýýär, “Men şuny bir aýyň dowamynda alsam bolýar ”
ýa-da “Şu ýylyň dowamynda maňa 250-300 tonna önüm ber” diýýa “we şu meýilnama esasynda tassyklasak bolýar” diýýär.
“3 aýda ýa-da 2 aýyň içinde maňa meniň talap eden önümimi berseň bolýar” diýýär.
Käbir Ýewropa ýurtlaryna gidýänleri, bilýäňiz, Türkmenbaşy deňiz porty arkaly ugradýarys.
Konteýnerlerde ýa-da ýörite awtoulaglar bilen ugradýarys.
Ýakyn araçäklerimize Azerbaýjana, Özbegistana, Gazagystana, Owganystana bulara bolsa,
awtoulag arkaly tiz wagtda ertip berip bilýäris.
Öz önümleriňizi eksport etmekde nähilidir bir kynçylyklary çekdiňizmi başynda?
Diýşiňiz ýaly, hemme kärhanada bolşy ýaly, belli bir kynçylyklar başdan geçirýär.
Tejribeli hünärmenler, bazara girmek üçin täze işewür bolup durýarys.
Bazar meselelerinde kynçylyklarda ýaşadyk, ýöne, gysga wagtyň içinde, özüňiziň bilşiňiz ýaly, çalt baş alyp çykdyk.
Nähili kynçylyklar boldy we siz ondan nähili baş alyp çykdyňyz? Şolary aýdyp beräýseňiz!
Belleýşim ýaly, tejribeli hünärmenler, olary hem daşary ýurtlardan ýörite ylmy-tejribeli adamlary getirip, okatmak arkaly
we bazara girmek üçin hem mahabatlar, sergiler, halkara forumlara gatnaşmak arkaly.
Önümiňi eksport etmek nähili artykmaçlyklary berýär?
Meýilnamaňy dolmakda gaty uly mümkinçilikler, dünýä bazaryna satýarsyň birinjiden.
Ikinjiden hem daşary ýurt pulyny ýurdumyza çekýäris.
Gaty dogry. Siziň pikiriňizçe üstünlikli eksport işinde näme möhüm bolup durýar, iň esasy?
Önümimiziň hili we tejribeli hünärmenler bolup durýar.
Siziň kärhanaňyzyň geljek üçin planlary, meýilnamalry barmy; şolar dogrusynda aýdyp beräýseňiz?
Nähilidir bir önümçiligi artdyrmak ýa-da başga bir meýilnamalaryňyz barada aýdyp berseňiz?
Biziň maksatnamalarymyz bar. Şu maksatnamalar esasynda diňe halta önümçiligini dälde, uly gaplary “big bag” diýilýär.
şol “big bag” haltalaryň önümçiligi we ýüplügimizi dokamak arkaly täze bir maksat edinýäris.
Geljekdäki bu öndürjek önümiňiz içki bazarlarymyz üçinmi ýa dünýä bazaryna-da çykarmak üçin niýetlenenmi?
Hem içki bazara hem dünýä bazaryna.
Sagboluň! Onda näme size önümçiligiňizde, öz hususy telekeçilikde alyp barýan işleriňizde uly-uly üstünlikler arzuw edýäris.
Ine şunyň bilen hem, taýýarlan söhbetdeşligimizi geçirip gurtarýarys. Batyr, sagboluň işiňizde üstünlik arzuw edýäris!