Salam. Meniň adym Daniil Maýkowskiý we men “MCT AGENCY” maslahat beriş kompaniýasynyň wekili.
17 ýyl bäri Türkmenistandaky kärhanalara öz hyzmatlarymyzy hödürleýäris
we şeýlelik-de müşderilerimiz we daşary ýurtly kärdeşlerimiz tarapyndan ykrar edilmegini gazandyk .
Eksport edip boljak önüm öndürýärsiňiz, Siz bilen bir maglumat bilen paýlaşasym gelýär. Meniň bilen gideliň.
Serediň. Eksport barada gürrüň edeliň.
Kompaniýamyzyň relsde hereket edýän otlydygyny göz öňüne getireliň.
Daşary ýurda gidýän relslerde. Bu relsler we biz daşary ýurda gidýäris.
Ine, şu ýerde bir sorag ýüze çykýar: "Siziň üçin näme möhüm: diňe bu serhetden geçmek
ýa-da şol ýerde üstünlik gazanmak, girdejiňizi köpeltmek we eksportyňyzy uzak ýyllap dowam etdirmek?"
Eger ikinji möhüm bolsa, ýagny eksport we uzak möhletleýin diýseňiz, geliň muny nädip gazanmalydygyny öwreneliň.
Birinji ädim. Otly ugramazdan ozal bu otlyda bolanlaryň, ýagny tutuş kompaniýaňyzyň eksport strategiýasy bolmalydyr.
Näme üçin? Geliň, bu eksport strategiýasynyň nämeden ybaratdygyna göz aýlalyň.
Bu soraga jogap bermek gaty möhümdir:
“Umuman aýdanymyzda, önümleriňiz, harytlaryňyz şol ýurtda ýa-da ibermek isleýän ýurtlaryňyzda zerurmy?
Harytlaryňyza bar bolan isleg şu aýratynlyklaryna esaslanýar (mysal üçin, baha,
bu ýerdäki zawoddan satuw bahasy däl, transport, gümrük taýdan resmileşdirmek, aksiz salgytlaryny tölemek
we satjak ýurduňyzdaky beýleki tölegleriň hemmesini goşmak bilen emele gelen baha),
hil aýratynlyklary (gaplamanyň ululygy, göwrümi, nähili ýasalýandygy) we başgalara esaslanyp ol öz hyrydarlaryny taparmy?
Bularyň hemmesinden ugur alyp, önümiňiz şol eksport ýurtlarynda ýa-da şol ýurtda harydyňyza ýeterlik isleg bolarmy?
Diýmek, ilkinji zat – haryda bolan isleg- gaty möhümdir.
Geliň dowam edeliň.
Ikinjisi. Umuman aýdanyňda, otlyňyz gitmek isleýän ýurtlaryňyza syýahat edip bilermi?
Ýagny, degişli kadalaşdyryjy edaralar muňa ýol berermi?
Önümiňiz, harydyňyz iberýän ýurtlaryňyzda bu önüm üçin bar bolan talaplara laýyk gelýärmi?
Diňe önüm däl, eýsem kompaniýaňyz hem.
Ýa-da belki käbir şahadatnamalaryň, käbir dolandyryş ulgamlarynyň ýa-da käbir beýleki ulgamlaryň ornaşdyrylmagyna üns bermeli bolarsyňyz.
Ikinji uly sorag.
Laýyklyk meselesi.
Şoňa görä-de, häzirki wagtda bir zady ýerine ýetirmesek, bu laýyklygy nädip gazanmalydygyny meýilleşdirmeli.
Eksport strategiýalarynda jogaby bar bolan, ýene bir sorag, otlymyzyň, ýagny häzirki wagtda kompaniýamyzyň ýagdaýy nähili?
Bir zady abatlamaly. Ýa-da belki edaramyzyň gurluşynda bir zady üýtgetmeli .
Umuman, ýeterlik hünärmenlerimiz barmy ýa-da kompaniýamyzda jogapkär adamlar barmy?
Belki, bu ýerde-de bir zady üýtgetmeli bolar.
Umuman, özüňe gowy göz aýlamaly.
Üçünji sorag - häzirki ýagdaýymyz.
Geliň dowam edeliň. Indiki mesele.
Bu ýoly daşary ýurtlarda özümiz üçin gurmalydyrys.
Haýsy ýurtlara harytlary iberýändigimizi we örän möhüm bir sorag bu dar relslerde otlymyz bäsdeşler bilen çaknyşmazlygy üçin
bu ýurtlarda kim bilen bäsleşjekdigimize düşünmelidiris.
Hiç kim muny islemeýär. Şonuň üçin bäsdeşlik derňewini geçirmeli: bäsdeşler nähili tapawutlanýar? Olaryň gowy taraplary näme?
Olaryň näme ýetmezçiligi bolup biler? Biz olardan nähili tapawutlanýarys?
Girýän bazarlarymyzyň hersinde bäsdeşlik artykmaçlyklarymyza aýdyň düşünmelidiris.
Bäsdeşlik artykmaçlyklary.
Şeýle.
Gepleşigi dowam etdireliň. Indiki bäşinji sorag.
Umuman, syýahat etjek ýurtlaryňyzda otlyňyzy özüňiz dolandyrarsyňyzmy?
Ýol ugrukdurujylaryň nirededigini, nädip çalyşýandygyny, nirä öwrülendigini, nämä ideg etmelidigini bilmeýärsiňizmi?
Tizligi azaltmalydygyny ýa-da başga ýol aýratynlykary bilýärsiňizmi?
Umuman aýdanyňda, ulaglaryň şol ýurtlardaky relslerde hereket etmeginiň tertibiniň nähilidigini bilýärismi?
Elbetde, iberjek ýurtlaryňyzyň hersinde hyzmatdaş gerek bolar, bu bolsa ýaňy aýdanlarymyň hemmesine çözgüt tapmaga kömek eder.
Onda haýsy barlag ölçegleri bar? Haýsy barlag ölçegler boýunça hyzmatdaşlaryňyzy saýlarsyňyz?
Mysal üçin, nädip hyzmatdaşlaryňyz bilen hasaplaşmaly?
Harytlar nädip ibermeli? Hyzmatdaşyny nädip saýlarsyňyz we haýsy meýilnamalary düzersiňiz? we ş.m.
Şeýlelik bilen, hyzmatdaşlar soragy.
Sanawyň ahyryny ýetip barýarys, indi bolsa altynjy sorag.
Serediň, otlyňyz gelýär. Geçjek beýleki ýurtlaryňyzdaky her bir menzilde ýolagçylaryň siziň otlyňyza girjekdigini öňünden meýilleşdiripdiňiz.
Olar teketleri satyn alarlar. Ýagny, Siz bu amaldan hem girdeji alarsyňyz.
Eksport diline terjime edilende, her ýurtda haryt satarsyňyz. Emma bu ýurtlarda önümiňiz barada hiç kim bilenok.
Menzildäki ýolagçylar otlyňyzyň gelýändigini nädip bilmeli? Petekleri satyn almak üçin olary nädip habarly etmeli?
Syýahat edýän ýurtlaryňyzdaky önümiňiz barada potensial sarp edijileriňiz nädip bilip bilerler: nädip habarly bolmaly, nirä baryp satyn almaly?
Diýmek, mahabatyň nähili geçiriljekdigi, önümiňizi nädip mahabatlandyrjakdygyňyz hakda pikirlenmeli.
Hawa, muny düýbünden özbaşdak edip bilmezligiňiz mümkin.
Belki, muny hyzmatdaşlar bilen bilelikde ýerine ýetirersiňiz. Emma nähili? Haýsy ugurlarda?
Her bir ýurduň şertleri başga, her ýurt üçin öz usullaryňyzy gözläp tapmaly.
Men diňe “mahabat” sözüni ýazaryn.
Garaz, bu sanawyň soňuna ýakynlaşýarys. Aslynda, häzir size aýdyp berýän sanawym - doly sanaw däl.
Eksport strategiýasynyň jogap bermeli ýedi esasy soragydyr.
Ýedinji sorag. Käbirleri üçin iň möhümi bolup biler.
Serediň, otlyňyz gitdi: ýangyç guýmak zerur, belki bir ýerde abatlamak, belki başga çykdajylar. Bularyň hemmesi üçin ýeterlik puluňyz barmy?
Häzirki wagtda sarp edýän zadyňyzdan ýokary we goşmaça ätiýaçlykdaky puluňyz barmy?
Belki, başarmarsyňyz, ýöne maliýe çeşmelerini bilýärsiňiz, esasan-da, aňsatlyk bilen özüne çekip boljak çeşmelerini.
Bilýän, eger durnukly maliýe çeşmäňiz bar bolsa, onda ol bu soraga gowy jogapdyr.
Ýöne eksport işlerine başlamak we ösdürmek üçin hökman puluňy nireden almalydygyny öňünden pikirlenmeli.
Şeýlelik bilen, ýedinji soragymyz – maliýe meselesi.
Eksport strategiýasynyň jogap bermeli ýedi esasy soraglary şulardyr.
“Eksport strategiýasy näme üçin zerur?” diýen soraga jogap berýän esasy ýedi sany jogap.
Elbetde, jogaplary öňünden tapsaňyz we şeýle meýilnama bilen, ýagny eksport strategiýasy bilen,
otlyňyzyň geçjek ýolyny öňünden pikirlenseňiz, Size has aňsat bolar.
Şol sebäpli eksport strategiýasy işlenip düzülýär.
Geliň indi bir sorag bereýin: Eksport strategiýasy bar bolanlar eliňizi galdyryň. Hany?
Hawa, bolýar. Köp adamlar ellerini ýokary galdyrýarlar. Geň galdyryjy.
Köpüsi eýýäm bu ýoldan barýarlar, ýöne şeýle bolsa-da köpüňiz entek el galdyrmadyňyz.
Ine! Siz! Siziň eksport strategiýaňyz barmy?
Bu barada pikirleniň. Gerek bolsa, bize ýüz tutuň we kömek ederis.
Daniil Maýkowskiý . MСT agentligi.